Πρώτη μέρα της απαγόρευσης των πράσινων ισχυρισμών: τι άλλαξε και πού όχι

Από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, αν γράψετε ότι ένα προϊόν είναι «φιλικό προς το περιβάλλον» χωρίς να μπορείτε να το αποδείξετε, διαπράττετε εμπορική πρακτική της μαύρης λίστας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ίδιο ισχύει αν το χαρακτηρίσετε «κλιματικά ουδέτερο» επειδή αγοράσατε αντισταθμίσεις. Και το ίδιο αν χρησιμοποιείτε δικό σας σήμα βιωσιμότητας, όταν πίσω του δεν υπάρχει ούτε σύστημα πιστοποίησης ούτε απόφαση δημόσιας αρχής.

Πρόκειται για την Οδηγία (ΕΕ) 2024/825. Το άρθρο 4 παράγραφος 1 είναι ασυνήθιστα σαφές ως προς την ημερομηνία: τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τα μέτρα αυτά από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026.

Αξίζει να διαβάσει κανείς αυτή τη φράση προσεκτικά, γιατί δεν λέει αυτό που της αποδίδουν τα περισσότερα δημοσιεύματα.

Η οδηγία δεσμεύει τα κράτη, όχι τους εμπόρους

Τα μέτρα που εφαρμόζονται τώρα είναι εθνικά μέτρα. Η οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να τα θεσπίσουν και να τα εφαρμόσουν από αυτή την ημερομηνία. Η ίδια δεν μπαίνει σε ένα κατάστημα για να κάνει έναν ισχυρισμό παράνομο.

Όπου η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο έχει ολοκληρωθεί, η διάκριση είναι θεωρητική. Ο εθνικός κανόνας υπάρχει και εφαρμόζεται. Η Γερμανία ολοκλήρωσε τη μεταφορά στις 19 Φεβρουαρίου 2026 και η Ιταλία στις 9 Μαρτίου. Σε αυτές τις αγορές η μαύρη λίστα ισχύει, επιβάλλεται και συνοδεύεται από εθνικές κυρώσεις.

Όπου η μεταφορά δεν έχει ολοκληρωθεί, η υποχρέωση που ωρίμασε στις 27 Σεπτεμβρίου βαρύνει την κυβέρνηση, όχι τον έμπορο. Στις 28 Μαΐου 2026 η Επιτροπή κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει κατά 20 κρατών μελών επειδή δεν κοινοποίησαν πλήρη μεταφορά. Οι έμποροι σε αυτά τα κράτη βρίσκονται σε παράξενη θέση: δεν υπάρχει νέος εθνικός κανόνας για να συμμορφωθούν, αλλά ούτε και ασφαλές καταφύγιο. Η γενική απαγόρευση των παραπλανητικών πρακτικών δεν καταργήθηκε ποτέ. Απλώς απαιτούσε αξιολόγηση κατά περίπτωση, την οποία η μαύρη λίστα πλέον παρακάμπτει.

Η πρακτική συνέπεια αφορά τις εξαγωγές και εξηγεί γιατί η διάκριση δεν χαρίζει χρόνο σε κανέναν. Ένας κατασκευαστής σε κράτος που δεν έχει μεταφέρει την οδηγία και πουλά στη Γερμανία υπάγεται ήδη στους γερμανικούς κανόνες. Οι κανόνες ακολουθούν την αγορά στην οποία πουλάτε, όχι τη χώρα όπου είστε εγκατεστημένοι.

Η Ελλάδα ήταν ένα από τα 20 κράτη μέλη που έλαβαν προειδοποιητική επιστολή από την Επιτροπή στις 28 Μαΐου 2026, επειδή δεν είχαν κοινοποιήσει πλήρη μεταφορά. Αν η μεταφορά έχει ολοκληρωθεί από τότε, πρέπει να ελεγχθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ). Για όσους εξάγουν, πάντως, ισχύει ό,τι ειπώθηκε παραπάνω σε κάθε περίπτωση.

Τι περιλαμβάνει στην πράξη η μαύρη λίστα

Το Παράρτημα Ι της Οδηγίας 2005/29/ΕΚ απαριθμεί τις εμπορικές πρακτικές που θεωρούνται αθέμιτες υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Δεν γίνεται στάθμιση και δεν χωρά το επιχείρημα ότι οι καταναλωτές δεν παραπλανήθηκαν στην πράξη. Η οδηγία για την ενδυνάμωση των καταναλωτών προσθέτει νέες πρακτικές σε αυτόν τον κατάλογο.

Γενικοί περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί όπως «φιλικό προς το περιβάλλον», «πράσινο», «φιλικό προς το κλίμα» ή «βιώσιμο», όταν ο έμπορος δεν μπορεί να αποδείξει αναγνωρισμένη εξαιρετική περιβαλλοντική επίδοση σχετική με τον ισχυρισμό. Στην πράξη αυτό σημαίνει το οικολογικό σήμα της ΕΕ ή σύστημα τύπου Ι κατά ISO 14024. Ένας γενικός ισχυρισμός μπορεί να διασωθεί αν εξειδικευτεί, στο ίδιο μέσο όπου διατυπώνεται.

Ισχυρισμοί ανθρακικής ουδετερότητας που στηρίζονται σε αντιστάθμιση: «κλιματικά ουδέτερο», «ουδέτερο ως προς το CO₂», «καθαρές μηδενικές εκπομπές», «κλιματικά αντισταθμισμένο». Οι ισχυρισμοί για τον πραγματικό αντίκτυπο του προϊόντος σε όλο τον κύκλο ζωής του επιβιώνουν. Όσοι αγοράστηκαν από σύστημα αντιστάθμισης, όχι.

Σήματα βιωσιμότητας που δεν βασίζονται σε σύστημα πιστοποίησης και δεν έχουν θεσπιστεί από δημόσιες αρχές. Ένα δικό σας σήμα εξακολουθεί να είναι δυνατό, αλλά το σύστημα πίσω του πρέπει να είναι ανοιχτό σε ανταγωνιστές και να ελέγχεται από ανεξάρτητο τρίτο.

Τρεις λιγότερο προβεβλημένες απαγορεύσεις πιάνουν περισσότερες εταιρείες από τις πιο γνωστές. Η παρουσίαση μιας νομικής υποχρέωσης ως διακριτικού χαρακτηριστικού, δηλαδή η διαφήμιση της συμμόρφωσης ως πλεονεκτήματος. Ο ισχυρισμός ότι ολόκληρο το προϊόν πληροί ένα κριτήριο, ενώ το πληροί μόνο ένα μέρος του. Και οι ισχυρισμοί για ανθεκτικότητα και δυνατότητα επισκευής που δεν ευσταθούν, όπως η σιωπή για το τι θα κάνει μια ενημέρωση λογισμικού στη συσκευή.

Το 4%, διατυπωμένο σωστά

Ο αριθμός αυτός επαναλαμβάνεται συνεχώς και σχεδόν πάντα ανάποδα, ακόμη και από όσους πουλούν λογισμικό συμμόρφωσης.

Το άρθρο 13 παράγραφος 3 της Οδηγίας 2005/29/ΕΚ ορίζει ότι, όταν επιβάλλονται κυρώσεις σύμφωνα με το άρθρο 21 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/2394, δηλαδή στο πλαίσιο των συντονισμένων δράσεων για διαδεδομένες παραβάσεις, το μέγιστο ποσό του προστίμου ανέρχεται σε τουλάχιστον 4% του ετήσιου κύκλου εργασιών του εμπόρου στο οικείο κράτος μέλος ή στα οικεία κράτη μέλη. Όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τον κύκλο εργασιών, το άρθρο 13 παράγραφος 4 ορίζει ότι το μέγιστο αυτό ποσό είναι τουλάχιστον 2 εκατ. EUR.

Άρα το 4% είναι κατώτατο όριο για το ανώτατο πρόστιμο. Δεν είναι ελάχιστη κύρωση, δεν είναι το κόστος μιας πρώτης παράβασης και δεν υπολογίζεται στον παγκόσμιο κύκλο εργασιών. Τα κράτη μέλη μπορούν να ορίσουν υψηλότερο ανώτατο όριο.

Το ύψος ενός συγκεκριμένου προστίμου είναι εθνικό ζήτημα και το αποφασίζουν οι εθνικές αρχές με βάση εθνική μεθοδολογία. Ποια μέθοδος εφαρμόζεται, αυτό το λέει η αρμόδια εθνική αρχή.

Γιατί αυτό αγγίζει τα δεδομένα του διαβατηρίου

Η απαγόρευση δεν στρέφεται κατά της βιωσιμότητας. Στρέφεται κατά της βιωσιμότητας χωρίς αποδείξεις.

Ένας γενικός ισχυρισμός επιβιώνει όταν γίνει συγκεκριμένος, και συγκεκριμένος σημαίνει επαληθευμένη σύνθεση, μετρημένο ανακυκλωμένο περιεχόμενο, υπολογισμένο αποτύπωμα κύκλου ζωής, δεδομένα ανθεκτικότητας, πληροφορίες επισκευής και διαθεσιμότητα ανταλλακτικών. Αυτά ακριβώς τα πεδία τυποποιεί το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος.

Έτσι οι κατασκευαστές κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, επίπλων, δομικών υλικών και χάλυβα βρίσκονται σε μια θέση που ακούγεται αντιφατική χωρίς να είναι: χρειάζονται δεδομένα επιπέδου διαβατηρίου χρόνια πριν το διαβατήριο γίνει υποχρεωτικό για τον κλάδο τους. Η κατ' εξουσιοδότηση πράξη για τα κλωστοϋφαντουργικά αναμένεται το 2027–2028. Η υποχρέωση να μην υπερβάλλετε για το προϊόν σας ισχύει ήδη.

Δύο πράγματα που δεν είναι

Δεν είναι η οδηγία για τους πράσινους ισχυρισμούς. Εκείνη η πρόταση, που θα απαιτούσε την επαλήθευση των ισχυρισμών πριν από τη δημοσίευσή τους, σημειώθηκε από την Επιτροπή προς απόσυρση στις 20 Ιουνίου 2025. Η οδηγία για την ενδυνάμωση των καταναλωτών είναι το ενεργό ενωσιακό εργαλείο κατά του greenwashing. Όποιος σχεδιάζει με βάση τους πράσινους ισχυρισμούς, σχεδιάζει με βάση ένα κείμενο που δεν θα έρθει.

Δεν είναι ο ESPR, και κανένα διαβατήριο δεν έγινε υποχρεωτικό στις 27 Σεπτεμβρίου. Ο ESPR είναι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1781, σε ισχύ από τις 18 Ιουλίου 2024, και εφαρμόζεται σταδιακά μέσω κατ' εξουσιοδότηση πράξεων ανά ομάδα προϊόντων. Η οδηγία ρυθμίζει τι επιτρέπεται να λέτε, όχι τι οφείλετε να δημοσιεύετε.

Μια συναφής πράξη ξεκινά την ίδια ημερομηνία και μπερδεύεται εύκολα: ο Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2025/1960 της Επιτροπής εισάγει εναρμονισμένη ανακοίνωση για τη νόμιμη εγγύηση και το σήμα ανθεκτικότητας «GARAN». Ο κωδικός QR του σήματος οδηγεί στην πύλη Η Ευρώπη σου της Επιτροπής, όχι σε διαβατήριο προϊόντος. Και η ενωσιακή βαθμολογία επισκευασιμότητας A–E καλύπτει ακόμη μόνο smartphones και tablets, από τις 20 Ιουνίου 2025. Για τα κλωστοϋφαντουργικά, τα έπιπλα, τα δομικά υλικά και τον χάλυβα, η υποχρέωση που μετράει είναι οι πληροφορίες επισκευής, όχι μια βαθμολογία.

Την πλήρη εικόνα θα βρείτε στη σελίδα μας για την οδηγία για την ενδυνάμωση των καταναλωτών, ενώ η ημερομηνία έχει καταγραφεί στις αλλαγές στους κανονισμούς.

Πηγές: Οδηγία (ΕΕ) 2024/825, άρθρο 4 παράγραφος 1 · Οδηγία 2005/29/ΕΚ, άρθρο 13 παράγραφοι 3 και 4, ενοποιημένο κείμενο 02005L0029-20220528 · Κανονισμός (ΕΕ) 2017/2394, άρθρο 21 · Δέσμη διαδικασιών επί παραβάσει της Επιτροπής, 28 Μαΐου 2026 · Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2025/1960 της Επιτροπής.